Pieter Knibbe en Rinske Lankhorst, kaderartsen palliatieve zorg uit de regio Zaanstreek-Waterland, reisden naar Ghana en Malawi om onderwijs te geven en mee te kijken in de praktijk van palliatieve zorg. Wat begon als nieuwsgierigheid groeide uit tot een intensieve uitwisseling van kennis, cultuur en perspectief. “Je realiseert je pas daar hoe goed we het hier hebben geregeld.”
Een gedeelde drijfveer: iets willen teruggeven
Voor beide artsen is de motivatie helder: de liefde voor het vak én de wens om kennis breder in te zetten. Vanuit een internationaal netwerk van de huisartsopleiding ondersteunt Pieter opleidingen in het buitenland, vooral op het gebied van opleidersvaardigheden. Rinske gaf in Malawi les aan clinical officers: zorgprofessionals die qua functie tussen verpleegkundige en arts in zitten.
Leren van Ghana en Malawi
De projecten in Ghana en Malawi richtten zich vooral op communicatie, onderwijs en palliatieve zorg. In de zorgcultuur speelt hiërarchie nog een grote rol. Pieter: “Het is daar heel moeilijk om feedback te geven aan iemand boven je in verband met de sterke hiërarchieën. Ze willen daarom heel erg graag leren over communicatie.” Rinske: “Wat ik heel belangrijk vind is hun verhalen horen, want hoe gaan zij nou bijvoorbeeld om met de dood?”
“In Malawi was morfine alleen in tabletvorm. Er zijn geen pompen zoals wij die kennen.”
Dezelfde intentie, andere realiteit
Hoewel de principes van palliatieve zorg vergelijkbaar zijn, verschillen de omstandigheden enorm. Pieter: “Ze hebben wel aandacht voor religie en sociale omstandigheden, maar op het gebied van middelen is het heel beperkt. Benzine is duur en daardoor werden huisbezoeken uiteindelijk afgeschaft.”
Ook in Malawi zijn de beperkingen groot. Rinske: “Huisbezoeken kosten vaak een hele dag vanwege de slechte infrastructuur. Soms zie je maar twee patiënten. In Malawi was morfine alleen in tabletvorm. Er zijn geen pompen zoals wij die kennen.”
De impact van cultuur en spiritualiteit
Naast middelen speelt cultuur een grote rol in hoe zorg wordt ervaren. Rinske: “Wat mij opviel is dat spiritualiteit en familie in Malawi veel centraler staan in de zorg. Je kunt niet los van die context behandelen.” Ook medische keuzes worden anders bekeken. Pieter: “Ze vinden euthanasie en palliatieve sedatie heel lastig te begrijpen: “Hoe kun je als arts zoiets doen?”
Huisartsenzorg in een andere structuur
De organisatie van zorg verschilt sterk van Nederland. In Ghana en Malawi werken huisartsen volledig binnen ziekenhuizen. Pieter: “Ze hebben geen eigen praktijk zoals hier. Ze draaien afdelingen en zien veel complexere ziektebeelden. De schaal is bovendien anders. Met 500 huisartsen voor 33 miljoen mensen, daardoor behandelen ze ook aandoeningen die in Nederland in de tweede lijn vallen.”
Een blijvende indruk
Wat beide artsen vooral raakt, is de inzet van lokale zorgverleners. Rinske: “Ondanks alle tekorten willen mensen daar zó graag goede zorg leveren.” De ervaringen hebben hun blik blijvend veranderd. “Je realiseert je pas daar hoe goed we het hier hebben geregeld,” zegt Rinske. Tegelijkertijd benadrukken ze dat het geen eenrichtingsverkeer is. Pieter: “Wij leren net zo goed van hen. Het is echt een uitwisseling.”
Een belangrijk inzicht dat ze meenemen, is het belang van de omgeving rondom de patiënt. Rinske: “Wie staat er om iemand heen? Wie kan ondersteunen? Dat doen zij heel sterk, en dat kunnen wij soms beter benutten.”
Het Hand in Hand project
Tijdens zijn verblijf in Ghana bezocht Pieter het het Hand in Hand project, een initiatief voor kinderen en volwassenen met een lichamelijke of verstandelijke beperking. Een project dat volledig draait op giften, zonder structurele overheidsfinanciering. Vooral de persoonlijke verhalen maakten indruk. Pieter: Eén meisje had geen armen en benen, maar je zag dat ze heel intelligent was. Dan denk je: in Nederland zou haar leven er compleet anders uitzien.”
Een ervaring die je meeneemt
Zouden ze dit werk aanraden aan andere artsen? Pieter is voorzichtig: “Je moet er wel tegen kunnen, je moet ervan uit gaan dat 50% overlijdt. De mortaliteit onder de patiënten is veel hoger dan we hier gewend zijn maar het is heel waardevol voor je ontwikkeling.” Rinske vult aan: “Je moet er affiniteit mee hebben. Maar het geeft je echt een breder perspectief op zorg én op jezelf als arts.” Wat blijft hangen is de wederkerigheid: “Je denkt dat je komt brengen,” besluiten ze, “maar je neemt minstens zoveel mee terug.”
Meer weten?